Αναρωτηθήκατε ποτέ γιατί οι άνθρωποι ξεκίνησαν να φορούν τα μαρτάκια — ή Μάρτη, Μαρτιά, όπως αλλιώς τα λέμε — αυτά τα χαρακτηριστικά βραχιολάκια με την ασπροκόκκινη κλωστή; Πότε γεννήθηκε αυτή η γλυκιά συνήθεια που από έθιμο εξελίχθηκε σε λατρεμένη παράδοση; Και τι ακριβώς συμβολίζει; Από τι υποτίθεται ότι μας προστατεύει;

Στη Νεραϊδοχώρα κάναμε τη μικρή μας έρευνα και συγκεντρώσαμε όλα όσα αξίζει να γνωρίζετε για το αγαπημένο αυτό παραδοσιακό βραχιόλι του Μάρτη.

Η αρχή του εθίμου και ο συμβολισμός του Μάρτη

Ο Μάρτης σηματοδοτεί το ξεκίνημα της άνοιξης. Τα βαριά σύννεφα του χειμώνα υποχωρούν, το φως δυναμώνει και οι πρώτες ζεστές ακτίνες του ήλιου κάνουν την εμφάνισή τους. Ωστόσο, στα παλαιότερα χρόνια — και ιδιαίτερα στις βαλκανικές χώρες — ο Μάρτης θεωρούνταν ύπουλος μήνας.

Μαζί με τη ζέστη επέστρεφαν τα αποδημητικά πουλιά, φέρνοντας μαζί τους ασθένειες και αβεβαιότητα. Έτσι γεννήθηκε η ανάγκη για ένα προστατευτικό φυλαχτό. Σύμφωνα με τις αντιλήψεις της αρχαιότητας, ο συνδυασμός κόκκινου και λευκού χρώματος είχε αποτρεπτική δύναμη απέναντι στο κακό.

Οι αρχαίοι Έλληνες συνήθιζαν να δένουν κόκκινες κλωστές στο δεξί χέρι και πόδι κατά τη διάρκεια των Ελευσίνιων Μυστηρίων, πιστεύοντας ότι έτσι προστατεύονταν από την αρνητική ενέργεια.

Το μαρτάκι ως φυλαχτό της άνοιξης

Από αυτή την αντίληψη γεννήθηκε το έθιμο με τα βραχιόλια μαρτάκια: το ερυθρόλευκο βραχιολάκι φοριέται την πρώτη ημέρα του Μαρτίου, κυρίως από τα παιδιά, για να τα προστατεύσει από τον δυνατό ήλιο της άνοιξης — να «μην καούν».

Η παράδοση αυτή απλώθηκε σε ολόκληρα τα Βαλκάνια. Στη Βουλγαρία συναντάμε τις γνωστές Μαρτενίτσες, μικρά ερυθρόλευκα στολίδια που φοριούνται στο πέτο. Στη Ρουμανία, τα Μαρτισόρ συμβολίζουν την αγάπη και την αγνότητα, με κόκκινη και λευκή κλωστή αντίστοιχα.

Το έθιμο ολοκληρώνεται παραδοσιακά στις 31 Μαρτίου, όταν τα παιδιά βγάζουν το μαρτάκι και το αφήνουν στις τριανταφυλλιές, ώστε να το πάρουν τα χελιδόνια για να χτίσουν τις φωλιές τους — μια εικόνα γεμάτη ποίηση και ελπίδα.

Το μαρτάκι σήμερα

Την πρώτη ημέρα του Μαρτίου, μην ξεχάσετε να φορέσετε το μαρτάκι σας, για να σας συνοδεύσει με καλοτυχία την άνοιξη και να σας προστατεύσει από τα «ύπουλα δόντια» του ήλιου.

Κι αν δεν προλάβετε να φτιάξετε μόνοι σας το παραδοσιακό βραχιολάκι, στη Νεραϊδοχώρα θα βρείτε μια πλούσια συλλογή από χειροποίητα μαρτάκια: με ματάκια, χρυσές, ασημένιες ή ξύλινες πλακέτες, δέντρο της ζωής, πεταλούδες και πολλά ακόμη σχέδια. Όλα δεμένα σε ασπροκόκκινη κλωστή — ή και σε πιο ιδιαίτερα κορδονάκια — κρατώντας ζωντανή μια παράδοση που αντέχει στον χρόνο.